Schaamte in de therapeutische relatie

Breuken in de therapeutische relatie worden nogal eens veroorzaakt doordat de therapeut uitingen van schaamte door de patiënt over het hoofd ziet. In therapie zijn is voor de meesten al schaamtevol, laat staan dat je schaamtevolle gedachten of geheimen deelt. Immers, als je hardop zegt wat tot dan toe ongezegd was, maak je dit ook concreet en meer waar voor jezelf. Schaamtevol materiaal delen met je therapeut leidt dan ook vaak tot intrapersoonlijke schaamte en interpersoonlijke schaamte. We weten uit de literatuur dat sterke schaamte op allerlei manieren wordt afgeweerd, bijvoorbeeld door zichzelf terug te trekken of door de ander (i.c. de therapeut) aan te vallen als degene die beschaamt. Niet zelden worden therapieën afgebroken omdat de therapeut geen aandacht aan de zelfbewuste emoties van de patiënt schenkt en de patiënt zich niet gezien en opnieuw getraumatiseerd voelt. Daar als therapeut naar luisteren vergt een specifieke aandacht en manier van vragen, die we zullen oefenen. Als je daar aan gewend bent, moet je geen wonderen verwachten maar zal blijken dat geduldig steeds opnieuw doorwerken van de schaamte of schuld kan leiden tot een milder geweten en de ontwikkeling van een zelf troostend vermogen.

Klinisch psychologen, psychotherapeuten, orthopedagoog-generalisten, GZ-psychologen en psychiaters. 

Em. prof. dr. Frans Schalkwijk (docent) was bijzonder hoogleraar gewetensontwikkeling bij de vakgroep Forensische Orthopedagogiek van de Universiteit van Amsterdam, is werkzaam in zijn eigen praktijk als psychotherapeut/psychoanalyticus en werkte als forensisch psycholoog voor Pro Justitia rapportages over jeugdige verdachten. Hij is docent in verschillende postmasteropleidingen en auteur van diverse boeken, waaronder ‘Diagnostiek in de praktijk. Een psychodynamische handleiding voor beginnende hulpverleners’ (Boom, 2015) en ‘Narcisme’ (AUP, 2018).

Prof. dr. Jos de Keijser (dagvoorzitter) is bijzonder hoogleraar psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, is hoofdopleider voor de opleiding tot Psychotherapeut en Klinisch psycholoog en werkt daarnaast bij GGZ Friesland. Hij is auteur van onder meer ‘Handboek traumatische rouw (herziening)(Boom Uitgevers, 2023).

De bijeenkomst vindt plaats op vrijdag 10 januari 2025 van 13.00 - 17.00 uur bij opleidingsinstituut PPO in Groningen.