De psychotherapeutische relatie en overdracht en tegenoverdracht (PAPT2)

Inleiding

In psychoanalytische behandelingen wordt vaak veel aandacht besteed aan de wijze waarop problematiek van patiënten zich manifesteert in de overdrachts-tegenoverdrachtsrelatie. De overdrachts-tegenoverdrachtsrelatie geeft niet alleen diagnostische informatie over de specifieke problematiek van een patiënt, maar biedt bovendien aanknopingspunten om problematiek te kunnen behandelen. Dit geldt zowel voor ontdekkende, inzichtgevende psychoanalytische psychotherapieën als voor meer steunend-structurerende psychoanalytische psychotherapieën. Inmiddels hebben de concepten overdracht en tegenoverdracht ook hun weg gevonden in andere vormen van behandeling, zoals Cognitieve Gedragstherapie en Schematherapie. Meer en meer wordt onderkend dat de relatie tussen psychotherapeut en patiënt een factor van belang is, een relatie die zich in belangrijke mate afspeelt op een onbewust niveau. 

Maar wat is overdracht en tegenoverdracht nou eigenlijk precies? Wat wordt er mee bedoeld dat het zich op een onbewust niveau afspeelt? Hoe kun je het dan herkennen? Wat betekent het als je als psychotherapeut verdrietig wordt bij iets wat een patiënt vertelt? Wat betekent het als je een patiënt graag mag, als je over een patiënt droomt of als je te zeer geïnvolveerd bent of juist te veel afstand houdt? Wat als je je verveelt in de relatie met de patiënt, je enorm irriteert of zelfs overgaat tot impulsieve en ongecontroleerde reacties? Wat vertellen deze tegenoverdrachtsgevoelens en -reacties je over de overdracht en wat kun je er vervolgens mee als psychotherapeut in een behandeling?

In de cursus wordt uitgebreid ingegaan op de concepten onbewuste communicatie, overdracht en tegenoverdracht, zowel door middel van literatuur als door inbreng van eigen casuïstiek. Er wordt aandacht besteed aan lastige situaties zoals die tot uiting kunnen komen in weerstand van de patiënt tegen de behandeling, bijvoorbeeld in de vorm van te laat komen of de psychotherapeut overladen met cadeautjes, langdurige stiltes, het vermijden van bepaalde onderwerpen of het op afstand houden van de psychotherapeut. Voorts zullen overdrachts-tegenoverdrachtspatronen aan de orde komen bij specifieke problematiek, zoals trauma en persoonlijkheidsstoornissen. Daarnaast is aandacht voor de overdracht-tegenoverdrachtsrelatie in psychoanalytische behandelvormen waar uitgebreid weten­schappelijk onderzoek naar is gedaan, zoals Transference Focused Therapy en Mentalisation Based Treatment.     

Doel

De primaire doelstelling van de cursus is vertrouwd te raken met de begrippen overdracht en tegenoverdracht zodanig dat u ze kunt herkennen en gebruiken in de klinische praktijk. Er ligt veel nadruk op het ontwikkelen van een gevoeligheid voor eigen tegenoverdrachtsbelevingen en tegenoverdrachtsgedragingen.

Doelgroep

De cursus is toegankelijk voor gezondheidszorgpsychologen, psychotherapeuten, klinisch psychologen en psychiaters, al dan niet in opleiding. Het komt het rendement van de cursus ten goede als u vooraf het boek van G. Gabbard Psychodynamische therapie in de praktijk leest of herleest.

Inhoud

De cursus kent een opbouw met een toenemende mate van verdieping. Gestart wordt met het verwerven van kennis van psychoanalytische theorieën en concepten en het ontwikkelen van vaardigheden die nodig zijn om overdracht en tegenoverdracht te leren kennen, te gaan begrijpen en in de dagelijkse klinische praktijk te kunnen gebruiken. Vervolgens krijgen overdracht en tegenoverdracht invulling in specifieke problematiek en in enkele psychoanalytische behandelvormen.

De volgende thema’s komen in de bijeenkomsten aan bod:

  1. Basisuitgangspunten van psychoanalytische theorieën en behandelingen.
  2. Basisprincipes van psychotherapeutische attitude, de werkrelatie, overdracht en tegenoverdracht. Wetenschappelijke onderbouwing. Ontwikkeling van deze concepten in de tijd.
  3. Vervolg op 2, een- en tweepersoonspsychologie, ontwikkeling naar hedendaagse denken, twee geheugensystemen, wetenschappelijk onderzoek.
  4. Weerstand en afweermechanismen, projectieve identificatie.
  5. Overdracht en tegenoverdracht en enscenering bij ernstige persoonlijkheidsproblematiek, Overdracht en tegenoverdracht en TFP en MBT
  6. Overdracht en tegenoverdracht en indicatiestelling, integratie voorafgaande.

Werkwijze

De cursus bestaat uit twaalf bijeenkomsten van 3 uur waarin bespreking van literatuur, inbreng van eigen casuïstiek en rollenspelen centraal staan. Er dient rekening gehouden te worden met een studielast van 2 à 3 uur per week, onder andere voor het bestuderen van de literatuur. 

De cursisten dienen minstens twee dagen vóór een cursusdag twee vragen of stellingen n.a.v. de literatuur te mailen aan de docent (sjanson@xs4all.nl) en aan de medecursisten. De docent maakt een selectie en vat zo nodig de vragen samen.

Voor elk van de twaalf dagdelen dient een van de cursisten volgens een te voren vastgesteld rooster een geschikte psychotherapiecasus uit de eigen praktijk voor te bereiden. De cursisten stellen zelf dit rooster op. De casus moet geanonimiseerd worden en op maximaal één A4 worden samengevat, waarbij de cursist o.a. iets schrijft over het verloop van de behandeling. De cursist zorgt voor voldoende exemplaren voor de medecursisten en de docent. Na afloop van de cursusdag draagt de betreffende cursist zorg voor de vernietiging van de A4-tjes met casuïstiek.

Aan de hand van de ingebrachte casuïstiek wordt elk dagdeel een rollenspel gedaan. De cursist die de casus inbrengt speelt de patiënt, een van de andere cursisten speelt de psychotherapeut.

Het rooster bestaat uit twaalf dagdelen waarop aangegeven wordt wie van de cursisten een patiënt inbrengt en wie in het rollenspel de psychotherapeut speelt. Tijdens de eerste avond wordt het rooster voor het rollenspel opgesteld. 

Docent

Sylvia Janson is klinisch psycholoog, psychotherapeut, psychoanalytica. Daarnaast is zij supervisor en leertherapeut. Zij is ruim 15 jaar werkzaam geweest op de Viersprong in Halsteren. Sinds 10 jaar is zij vrijgevestigd in Leeuwarden.  

Kosten

€ 1175,- (incl. aanvullende literatuur) 

Data en locatie

De cursus heeft een omvang van 36 contacturen, verdeeld over 12 dinsdagavonden.
Start: 5 november 2019, van 18.30 uur tot 21.30 uur. 

Deelnemers ontvangen een certificaat wanneer zij de cursus succesvol afronden. Er geldt een 100%  aanwezigheidsplicht. Alleen in gevallen van overmacht mag een deelnemer maximaal 2 avonden absent zijn. Actieve participatie en deelname aan het rollenspel maken eveneens deel uit van de voorwaarden voor het behalen van het certificaat. 

Locatie: Opleidingsinstituut PPO, Damsterplein 6 te Groningen.

Vragen?

Neem contact op met PPO via ppo@rug.nl of tel. 050-3633000.